امروزه زیرساخت فناوری اطلاعات هر سازمانی به عملکرد دقیق و پایدار اتاق سرور وابسته است. کوچکترین اختلال در این فضا میتواند باعث توقف سرویسهای حیاتی، از بین رفتن دادهها یا خسارتهای مالی قابلتوجه شود. به همین دلیل، استفاده از چکلیست نگهداری اتاق سرور بهعنوان ابزاری مؤثر برای نظارت مستمر، پیشگیری از مشکلات احتمالی و افزایش پایداری سیستمها، جایگاه ویژهای در برنامههای مدیریتی سازمانها دارد.
با توجه به اینکه بسیاری از ایرادات فنی ناشی از سهلانگاری در بازرسیهای منظم و مستندسازینشدن نتایج آنها هستند، استفاده از یک چکلیست ساختیافته و دورهای (ماهیانه و فصلی) میتواند نقش مهمی در تضمین پایداری، امنیت و کارایی تجهیزات ایفا کند. این چکلیست نهتنها وضعیت فیزیکی و محیطی اتاق سرور را بررسی میکند، بلکه بر سلامت عملکردی تجهیزات شبکه، ذخیرهسازی، تهویه، تأمین برق و امنیت نیز تمرکز دارد.
در این مطلب تلاش میکنیم یک چک لیست نگهداری اتاق سرور جامع و استاندارد را با نگاهی به منابع معتبر جهانی و نیازهای بومیسازی شده ارائه دهیم؛ ابزاری که میتواند به مدیران IT و تیمهای فنی در مدیریت بهتر منابع حیاتی دیتاسنتر و پیشگیری از خرابیهای پرهزینه کمک کند.
الزامات اولیه برای نگهداری موفق اتاق سرور
قبل از آنکه به بررسی چکلیستهای دورهای بپردازیم، لازم است زیرساختهای پایه و الزامات اولیهای که برای یک نگهداری مؤثر از اتاق سرور ضروری هستند را بشناسیم. این پیشنیازها تضمین میکنند که اقدامات نگهداری با کیفیت و پایداری بالا انجام شوند و تیم فنی بتواند در شرایط بحران نیز عملکرد مطمئنی از اتاق سرور دریافت کند.
۱. استانداردسازی محیط فیزیکی
- کنترل دما و رطوبت: استفاده از سیستم تهویه مطبوع با قابلیت مانیتورینگ دما و رطوبت بهصورت پیوسته، یکی از حیاتیترین عوامل پایداری تجهیزات سختافزاری است.
- کف کاذب و تهویه زیررکها: گردش صحیح هوا و عایقسازی حرارتی کف اتاق نقش مهمی در حفظ تعادل حرارتی ایفا میکند.
- عدم نفوذ گردوغبار و آلودگی: نصب فیلترهای مناسب در ورودی هوا و الزام به استفاده از پوشش کف ضدالکتریسیته ساکن (ESD) از جمله الزامات حیاتی است.
۲. الزامات امنیت فیزیکی
- دوربینهای مداربسته (CCTV): ثبت رفتوآمد افراد و رویدادها از طریق سیستم نظارت تصویری الزامی است.
- دستگاه کنترل دسترسی (Access Control): ورود به اتاق سرور باید تنها برای افراد مجاز امکانپذیر باشد و ورود و خروجها ثبت شود.
- حسگرهای دود، نشت آب و گاز: نصب تجهیزات هشداردهنده جهت پیشگیری از آتشسوزی، نشتی آب کولرها یا UPS ضروری است.
۳. تجهیزات پایه برای نگهداری
- برنامهریزی ابزارهای مانیتورینگ هوشمند: نظیر نرمافزارهایی جهت پایش لحظهای دما، مصرف برق، ترافیک شبکه و سلامت سرورها.
- تهیه سیستم برق اضطراری (UPS) و ژنراتور: برای جلوگیری از خاموشی ناگهانی تجهیزات حیاتی.
- آمادهسازی سیستم هشدار پیامکی یا ایمیلی: جهت اطلاعرسانی آنی در صورت بروز خطا.
۴. مستندسازی و ثبت سوابق
- هر بازدید دورهای باید ثبت و توسط سرپرست واحد تأیید شود.
- استفاده از نرمافزار مدیریت دارایی یا سیستم تیکتینگ برای پیگیری وظایف نگهداری ضروری است.
- مستندات باید شامل زمان، شخص مسئول، موارد بررسیشده، وضعیت فعلی و اقدامات انجامشده باشد.
پیش از ورود به اجرای چکلیستهای دورهای، درک و اجرای الزامات زیرساختی و امنیتی برای نگهداری حرفهای اتاق سرور ضروری است. رعایت دمای مطلوب، جلوگیری از ورود گردوغبار، تأمین برق اضطراری و تعریف دسترسیهای کنترلشده تنها بخشی از اقداماتی هستند که مانع بروز اختلالات جدی در عملکرد سیستمهای حیاتی میشوند.
همچنین مستندسازی منظم و استفاده از ابزارهای مانیتورینگ به مدیران IT کمک میکند تا عملکرد اتاق سرور را همواره در وضعیت پایدار حفظ کرده و در برابر تهدیدهای محیطی و فنی آمادگی کامل داشته باشند.
چکلیست نگهداری ماهیانه اتاق سرور
در این بخش، چکلیستی کاربردی با ترتیب اولویت طراحی شده است که مدیران IT و تکنسینهای نگهداری میتوانند به صورت ماهیانه برای حفظ پایداری و کارایی اتاق سرور بهکار بگیرند. هر مورد دارای توضیح فنی مختصر است تا اجرای آن برای تیم فنی روشن و قابل پیگیری باشد.
در بخش زیر میتوانید نام سازمان، نام اپراتور اجراکننده و تاریخ انجام بررسی را وارد کنید. سپس برای هر مورد از چکلیست، وضعیت مناسب را انتخاب نمایید (انجام شد، اصلاح شد، بررسی شد و …). پس از تکمیل همه گزینهها، با فشردن دکمه «دانلود PDF چکلیست» میتوانید نسخه نهایی فرم را بهصورت PDF ذخیره یا چاپ نمایید.
۱. وضعیت سیستمهای سرمایشی (HVAC)
🔽 مشاهده راهنما- بررسی دمای خروجی
- تست عملکرد کمپرسورها
- تمیز کردن فیلترها
- بررسی خطاها یا هشدارهای ثبتشده
۲. بررسی تجهیزات برق اضطراری (UPS)
🔽 مشاهده راهنما- بررسی ظرفیت باتری
- عملکرد شارژر
- تست انتقال به باتری
- ثبت وضعیت هشدارهای سیستم
۳. وضعیت نظافت فیزیکی رکها و مسیرهای کابلکشی
🔽 مشاهده راهنما- حذف گردوغبار با دستگاه مکنده یا پارچه ضد استاتیک
- اطمینان از ایمنی کابلکشیها و پورتها
۴. بررسی سلامت و اتصال کابلهای شبکه و برق
🔽 مشاهده راهنما- عدم شلشدگی، خوردگی یا نشتی الکتریکی در کابلها و سوکتها
۵. ثبت دمای محیط و رکها (Log Data)
🔽 مشاهده راهنما- ثبت دما با ترموگراف یا سامانهٔ مانیتورینگ (دستی/خودکار)
۶. بررسی تجهیزات فیزیکی (سرورها، NVR، سوئیچها)
🔽 مشاهده راهنما- وضعیت LEDها
- صداهای غیرعادی فن
- مصرف برق
- تست بوت نرمافزاری (اختیاری)
۷. بررسی اتصال سیستمهای نظارتی و امنیتی
🔽 مشاهده راهنما- عملکرد دوربینها
- سنسورهای دود/رطوبت
- سامانهٔ هشداردهی
۸. بازبینی وضعیت موجودی قطعات یدکی ضروری
🔽 مشاهده راهنما- فن، کابل، ماژول شبکه و سایر اقلام پرمصرف در انبار اضطراری
۹. تهیه نسخه پشتیبان از فایلهای تنظیمات تجهیزات
🔽 مشاهده راهنما- بکآپ از کانفیگ روتر/سوئیچ/سرورها و ذخیره در فضای امن